Φθαρμένα δόντια: τι λέει η νέα Ευρωπαϊκή Συναίνεση 2025 για την αποκατάσταση χωρίς τρόχισμα

Τα φθαρμένα δόντια είναι ένα πρόβλημα που η αντιμετώπισή του έχει αλλάξει σημαντικά την τελευταία δεκαετία.

Αν έχετε διαβρωμένα ή αποτριμμένα δόντια και ενδιαφέρεστε να τα αποκαταστήσετε , το σημαντικότερο ζήτημα που ανακύπτει είναι η διατήρηση της υγιούς οδοντικής ουσίας.

Τον Φεβρουάριο του 2025, τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές επιστημονικές εταιρείες προσθετικής — η Ελβετική Εταιρεία Επανορθωτικής Οδοντιατρικής (SSRD), η Ισπανική Εταιρεία Προσθετικής (SEPES) και η PROSEC — δημοσίευσαν μια κοινή δήλωση συναίνεσης που οριοθετεί τη σύγχρονη προσέγγιση στη φθαρμένη οδοντοφυΐα [1]. Παράλληλα, νέες κλινικές μελέτες δίνουν δεδομένα μακροχρόνιας παρακολούθησης που έως πρόσφατα δεν είχαμε [2].

Αυτό το άρθρο συνοψίζει το τι αλλάζει στην Προσθετική των δοντιών και περιγραφεί όσα πρέπει να γνωρίζετε αν τα δόντια σας έχουν φθαρεί.

Τι σημαίνει «αποκατάσταση χωρίς τρόχισμα»

Στην παραδοσιακή προσθετική, ένα φθαρμένο δόντι αντιμετωπιζόταν με στεφάνη που απαιτεί αφαίρεση 67-75% τoυ όγκου της κλινικής μύλης του δοντιού [3].

Σε δόντια που έχουν ήδη χάσει σημαντικό υγιή ιστό από διάβρωση ή αποτριβή, αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία με στεφάνες αφαιρεί επιπλέον ουσία από αυτή που είχε ήδη χαθεί.

Η σύγχρονη προσθετική ελάχιστης παρέμβασης αντιστρέφει τη λογική. Αντί να τροχιστεί επιπλέον ουσία ώστε να “χωρέσει” η αποκατάσταση, η αποκατάσταση σχεδιάζεται για να συμπληρώσει το κενό που έχει αφήσει η φθορά.

Αυτό γίνεται εφικτό χάρη σε δύο εξελίξεις: τα σύγχρονα συγκολλητικά συστήματα και τα νέα ολοκεραμικά υλικά όπως το διπυριτικό λίθιο, που μπορούν να δουλέψουν σε πολύ λεπτές διαστάσεις χωρίς να σπάνε.

Τι λέει η Ευρωπαϊκή Συναίνεση 2025

Η συναίνεση SSRD–SEPES–PROSEC βασίζεται σε δύο συστηματικές ανασκοπήσεις και διατυπώθηκε από 17 ερευνητές από Ζυρίχη, Γενεύη, Βαλένθια, Βέρνη, Βερολίνο και Λιέγη.

Τα βασικά συμπεράσματα της συναίνεσης είναι τα ακόλουθα[1]:

1. Οι ελάχιστα παρεμβατικές προσθετικές λύσεις θεωρούνται βιώσιμη επιλογή για τη διαχείριση της φθαρμένης οδοντοφυΐας. Τόσο οι άμεσες (απευθείας στο δόντι) όσο και οι έμμεσες (κατασκευή σε εργαστήριο) αποκαταστάσεις, κρίθηκαν επαρκώς τεκμηριωμένες.

2. Δύο υλικά χρησιμοποιούνται: η σύνθετη ρητίνη και το διπυριτικό λιθίο.

3. Η αύξηση της κάθετης διάστασης μπορεί να γίνει με ελάχιστα ή μη παρεμβατικές τεχνικές. Μια φάση αξιολόγησης (με νάρθηκα ή προσωρινές αποκαταστάσεις) μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των προσδοκιών του ασθενούς και να υποστηρίξει λιγότερο έμπειρους κλινικούς, αν και τα στοιχεία για την αναγκαιότητά της δεν είναι ακόμη οριστικά.

4. Η ψηφιακή ροή εργασίας (digital workflow) με ενδοστοματικό σαρωτή, σάρωση προσώπου και CAD/CAM σχεδιασμό αποκτά κεντρικό ρόλο.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η συναίνεση εμβαθύνει και αναβαθμίζει προηγούμενες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές για τη φθαρμένη οδοντοφυΐα — όπως αυτή του 2017 [4] — και δεν εισάγει για πρώτη φορά τη φιλοσοφία ελάχιστης παρέμβασης.

Η σύγχρονη ευρωπαϊκή προσθετική κοινότητα κινείται προς αυτή την κατεύθυνση εδώ και χρόνια.

Πόσο διαρκούν αυτές οι αποκαταστάσεις: τα κλινικά δεδομένα.

Επειδή η ελάχιστη παρέμβαση στην προσθετική υιοθετήθηκε σχετικά πρόσφατα, για χρόνια δεν είχαμε μακροχρόνια δεδομένα. Σήμερα όμως έχουμε.

Η μεγαλύτερη κλινική μελέτη που έχει δημοσιευθεί, παρακολούθησε 53 ασθενείς και 662 αποκαταστάσεις διπυριτικού λιθίου σε δόντια με σοβαρή φθορά για 14 χρόνια. Το ετήσιο ποσοστό αστοχίας ήταν 0,1% και η συνολική επιβίωση 98,6% στα 14 χρόνια [2]. Αυτό είναι ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά αστοχίας που έχουν αναφερθεί στη βιβλιογραφία της προσθετικής.

Η μελέτη Edelhoff και συν. (2019) σε 7 ασθενείς με 103 επένθετα ανέφερε επιβίωση 100% των επενθέτων διπυριτικού λιθίου σε ασθενείς με σοβαρή φθορά, με χρόνο παρακολούθησης έως 11 έτη [5].

Η αναδρομική μελέτη Torosyan και συν. (2022) παρακολούθησε 28 ασθενείς με γενικευμένη διάβρωση/αποτριβή που αντιμετωπίστηκαν με την τεχνική των 3 βημάτων (συνδυασμός όψεων πορσελάνης, επένθετων και ρητίνης χωρίς εκτεταμένο τρόχισμα). Τα ποσοστά επιβίωσης 6 ετών αναφέρθηκαν ως αξιοσημείωτα, με τις όψεις πορσελάνης και τα επένθετα διπυριτικού λιθίου να παρουσιάζουν τα λιγότερα τεχνικά προβλήματα [6,7].

Η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση Fan και συν. (2025), η οποία ανέλυσε 10 μελέτες σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή φθορά, κατέληξε ότι η αποκατάσταση ελάχιστης παρέμβασης παρουσιάζει καλή κλινική απόδοση, με τις έμμεσες αποκαταστάσεις (κεραμικές) να έχουν χαμηλότερα ετήσια ποσοστά αστοχίας σε σχέση με τις απευθείας ρητίνες στα οπίσθια [8].

Όταν εφαρμόζονται σωστά, οι αποκαταστάσεις ελάχιστης παρέμβασης δεν είναι «προσωρινές λύσεις». Είναι κλινικές πράξεις με τεκμηριωμένη μακροχρόνια συμπεριφορά.

Πώς αυξάνεται η κάθετη διάσταση χωρίς τρόχισμα

Όταν τα δόντια έχουν φθαρεί, το κάτω τριτημόριο του προσώπου μπορεί να μειωθεί σε ύψος. Η σύγχρονη προσέγγιση αξιοποιεί αυτή τη μειωμένη κάθετη διάσταση: ο χώρος που χάθηκε από τη φθορά είναι ακριβώς ο χώρος που χρειαζόμαστε για τις νέες αποκαταστάσεις, χωρίς να τροχίσουμε τα δόντια επιπλέον. Με ψηφιακό σχεδιασμό υπολογίζουμε πόσα χιλιοστά πρέπει να επανέλθουν στα δόντια ώστε:

• να αποκατασταθεί το λειτουργικό ύψος προσώπου,
• να δημιουργηθεί χώρος για τα υλικά αποκατάστασης,
• να αποκατασταθεί η σωστή λειτουργία της μάσησης.

Η Ευρωπαϊκή Συναίνεση 2025 αναφέρει ότι μια φάση αξιολόγησης πριν την οριστική αποκατάσταση — με νάρθηκα ή προσωρινές αποκαταστάσεις — μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να προσαρμοστεί στη νέα κάθετη διάσταση και τον κλινικό να επιβεβαιώσει ότι ο σχεδιασμός λειτουργεί [1].

Σύνθετη ρητίνη ή κεραμικά;

Η μετα-ανάλυση Fan και συν. (2025) ανέφερε ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι κεραμικές αποκαταστάσεις (ιδιαίτερα διπυριτικού λιθίου) παρουσιάζουν χαμηλότερα ετήσια ποσοστά αστοχίας σε σχέση με τις σύνθετες ρητίνες, ειδικά στα οπίσθια δόντια.

Η σύνθετη ρητίνη παραμένει επιλογή ως πιο οικονομική και επισκευάσιμη λύση, ιδίως σε νεότερους ασθενείς ή ως ενδιάμεσο στάδιο [8].

Στην πράξη η επιλογή υλικού, είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από την ηλικία, το οικονομικό προφίλ, την έκταση της φθοράς και τους θεραπευτικούς στόχους.

Ο ρόλος της ψηφιακής τεχνολογίας

Η ψηφιακή ροή εργασίας είναι ένα εργαλείο ακριβούς σχεδιασμού. Σε μια σύγχρονη θεραπεία ελάχιστης παρέμβασης χρησιμοποιούνται:

• Ενδοστοματική σάρωση για ψηφιακά αποτυπώματα χωρίς δυσφορία.
• Σάρωση προσώπου (face scan) για ενσωμάτωση των δοντιών στη συνολική φυσιογνωμία.
• Ψηφιακός σχεδιασμός χαμόγελου (Digital Smile Design) για προεπισκόπηση του τελικού αποτελέσματος.
• Mock-up στο στόμα — προσωρινή «πρόβα» των νέων δοντιών, χωρίς τρόχισμα, ώστε ο ασθενής να εγκρίνει το αποτέλεσμα πριν ξεκινήσει η οριστική θεραπεία.
• CAD/CAM κατασκευή για ακρίβεια.

Πότε δεν λειτουργεί η ελάχιστη παρέμβαση

Η προσθετική ελάχιστης παρέμβασης δεν είναι η σωστή λύση όταν:

• Τα δόντια έχουν ήδη τροχιστεί εκτεταμένα σε προηγούμενη θεραπεία (στεφάνες, γέφυρες). Η οδοντική ουσία που έχει αφαιρεθεί δεν επανέρχεται.
• Υπάρχουν εκτεταμένες τερηδόνες ή ενδοδοντικές βλάβες
• Η εναπομείνασα οδοντική δομή είναι ανεπαρκής για τη συγκόλληση των αποκαταστάσεων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η σωστή θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει νέες στεφάνες, γέφυρες ή εμφυτεύματα

Είστε υποψήφιοι; Πώς αξιολογείται

Η αξιολόγηση γίνεται σε τρία επίπεδα:

Κλινική εξέταση. Έλεγχος της εναπομείνασας οδοντικής ουσίας, της σύγκλεισης, της κατάστασης των ούλων, της λειτουργίας της κροταφογναθικής άρθρωσης.

Διαγνωστικός σχεδιασμός. Φωτογραφίες, ακτινογραφίες, ψηφιακή σάρωση και — όταν χρειάζεται — ανάλυση κάθετης διάστασης. Αυτό το στάδιο καθορίζει αν τα δόντια μπορούν να αποκατασταθούν χωρίς εκτεταμένο τρόχισμα ή αν χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.

Αναζήτηση της αιτίας. Η φθορά των δοντιών δεν είναι ποτέ τυχαία. Συνήθως οφείλεται σε γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, διατροφικές διαταραχές, έντονους εμετούς στην εγκυμοσύνη, βρυξισμό, ή συνδυασμό αυτών. Χωρίς αντιμετώπιση της αιτίας, ακόμη και η πιο σωστή προσθετική θα κινδυνεύσει.

Για περισσότερα στοιχεία σχετικά με την ίδια τη φθορά και τη σύγχρονη θεραπεία της, διαβάστε πώς θεραπεύουμε σήμερα τη διάβρωση των δοντιών.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί συνολικά η θεραπεία; Η διάρκεια εξαρτάται από την έκταση της φθοράς και αν χρειάζεται φάση αξιολόγησης με προσωρινές αποκαταστάσεις. Η ολοκλήρωση μιας εκτεταμένης αποκατάστασης μπορεί να απαιτήσει αρκετούς μήνες, καθώς περιλαμβάνει στάδια διάγνωσης, σχεδιασμού, mock-up και τελικής τοποθέτησης.

Πονάει η διαδικασία; Επειδή τα δόντια τροχίζονται ελάχιστα ή καθόλου, η ανάγκη για αναισθησία είναι σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με την παραδοσιακή προσθετική. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από το συγκεκριμένο περιστατικό.

Θα φαίνεται ότι έχω «βάλει δόντια»; Όχι. Ο ψηφιακός σχεδιασμός με mock-up και τα ολοκεραμικά υλικά υψηλής ποιότητας δίνουν αποτέλεσμα που εναρμονίζεται με τα φυσικά χαρακτηριστικά. Ο σκοπός δεν είναι «καινούργια» δόντια αλλά η επαναφορά της φυσιολογικής εικόνας.

Τι γίνεται αν σπάσει μια αποκατάσταση; Σε αντίθεση με τις ολικές στεφάνες, οι αποκαταστάσεις μερικής κάλυψης είναι συχνά επισκευάσιμες χωρίς να χρειάζεται ολική αντικατάσταση. Αυτό αποτελεί επιπλέον βιολογικό πλεονέκτημα.

Συμπέρασμα

Η Ευρωπαϊκή Συναίνεση 2025 σηματοδοτεί έναν σημαντικό σταθμό: η αποκατάσταση φθαρμένων δοντιών δεν χρειάζεται απαραίτητα στεφάνες και εκτεταμένο τρόχισμα. Είναι μια εξατομικευμένη, ψηφιακά σχεδιασμένη, βιολογικά συντηρητική διαδικασία με τεκμηριωμένη μακροχρόνια συμπεριφορά σε δεδομένα που φτάνουν τα 14 χρόνια.

Αν τα δόντια σας έχουν αρχίσει να φθείρονται, η σωστή στιγμή για διάγνωση είναι όσο πιο νωρίς γίνεται. Όσο περισσότερη υγιής οδοντική ουσία διασώζεται, τόσο πιο συντηρητική και προβλέψιμη γίνεται η μελλοντική αποκατάσταση.

Για να δείτε κλινικά περιστατικά ασθενών που αντιμετωπίστηκαν με αυτή τη μέθοδο, επισκεφθείτε τη σελίδα της Προσθετικής Ελάχιστης Παρέμβασης.

Βιβλιογραφία

[1] Ioannidis A, Pitta J, Agustín Panadero R, Chantler JGM, Fernández Villar S, Fonseca M, et al. Rehabilitation Strategies and Occlusal Vertical Dimension Considerations in the Management of Worn Dentitions: Consensus Statement From SSRD, SEPES, and PROSEC Conference on Minimally Invasive Restorations. Journal of Esthetic and Restorative Dentistry. 2025 Mar;37(3):702-706. doi:10.1111/jerd.13432

[2] Margvelashvili-Malament M, Thompson V, Polyakov V, Malament KA. Over 14-year survival of pressed e.max lithium disilicate glass-ceramic complete and partial coverage restorations in patients with severe wear: A prospective clinical study. Journal of Prosthetic Dentistry. 2025 Mar;133(3):737-746. doi:10.1016/j.prosdent.2024.06.031

[3] Edelhoff D, Sorensen JA. Tooth structure removal associated with various preparation designs for posterior teeth. International Journal of Periodontics and Restorative Dentistry. 2002 Jun;22(3):241-249.

[4] Loomans B, Opdam N, Attin T, Bartlett D, Edelhoff D, Frankenberger R, et al. Severe Tooth Wear: European Consensus Statement on Management Guidelines. Journal of Adhesive Dentistry. 2017;19(2):111-119. doi:10.3290/j.jad.a38102

[5] Edelhoff D, Güth JF, Erdelt K, Brix O, Liebermann A. Clinical performance of occlusal onlays made of lithium disilicate ceramic in patients with severe tooth wear up to 11 years. Dental Materials. 2019 Sep;35(9):1319-1330. doi:10.1016/j.dental.2019.06.001

[6] Torosyan A, Vailati F, Mojon P, Sierra D, Sailer I. Retrospective Clinical Study of Minimally Invasive Full-Mouth Rehabilitations of Patients With Erosions and/or Abrasions Following the “3-Step Technique”. Part 1: 6-Year Survival Rates and Technical Outcomes of the Restorations. International Journal of Prosthodontics. 2022 Mar/Apr;35(2):139-151. doi:10.11607/ijp.7294

[7] Vailati F, Belser UC. Full-mouth adhesive rehabilitation of a severely eroded dentition: the three-step technique. Parts 1, 2, 3. European Journal of Esthetic Dentistry. 2008;3(1):30-44; 3(2):128-146; 3(3):236-257.

[8] Fan J, Wang B, Wang L, Xu B, Wang L, Wang C, Fu B. Clinical performance of minimally invasive full-mouth rehabilitation using different materials and techniques for patients with moderate to severe tooth wear: a systematic review and meta-analysis. Clinical Oral Investigations. 2025 Jan 28;29(2):96. doi:10.1007/s00784-025-06181-z