Μικροβίωμα στόματος: Xρειάζεται το στόμα απολύμανσηq
Της Δόμνας Ευαγγελίδου, DDS, MSc, οδοντιάτρου προσθετολόγου
Αν χρησιμοποιείτε κάθε μέρα ένα ισχυρό αντισηπτικό διάλυμα για να «απολυμάνετε» το στόμα σας, αξίζει να διαβάσετε τι δείχνουν οι μελέτες.
Σε έρευνα με υγιείς ενήλικες που έκαναν πλύσεις με χλωρεξιδίνη για μία μόλις εβδομάδα, παρατηρήθηκε αύξηση της αρτηριακής τους πίεσης [1].
Τι σχέση έχουν τα μικρόβια του στόματος με τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης; Και πώς μπορεί η διαταραχή της ισορροπίας τους να επηρεάσει την υγεία μας; Αυτά θα εξηγήσω σε αυτό το άρθρο.
Το στόμα σας είναι μια πόλη
Στο ανθρώπινο στόμα ζουν πάνω από 700 διαφορετικά είδη μικροοργανισμών [2]. Και το καθένα έχει τις προτιμήσεις του.
Φανταστείτε το σαν μια πόλη με γειτονιές. Άλλα μικρόβια κατοικούν πάνω στα δόντια. Άλλα στη γλώσσα. Άλλα πάνω στα ούλα. Και άλλα σε σημεία όπου δεν φτάνει καθόλου οξυγόνο, όπως κάτω από το όριο των ούλων.
Όλοι αυτοί οι μικροοργανισμοί κάνουν κάτι πολύ χρήσιμο: πιάνουν τα σπίτια της γειτονιάς. Καταλαμβάνουν τον χώρο και τα θρεπτικά συστατικά, και έτσι δεν αφήνουν τα παθογόνα μικρόβια να εγκατασταθούν και να κυριαρχήσουν.
Το σημαντικό μέσα στο στόμα, λοιπόν, δεν είναι η απουσία μικροβίων. Είναι η ισορροπία ανάμεσα στα ωφέλιμα και στα επιβλαβή. Αυτή η ισορροπία είναι που διατηρεί την υγεία του στόματος.
Πώς τα μικρόβια της γλώσσας ρυθμίζουν την πίεσή σας
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αφορά την αρτηριακή πίεση.
Όταν τρώτε φυλλώδη λαχανικά — μαρούλι, ρόκα, σπανάκι — ή παντζάρι, εισάγετε στον οργανισμό σας νιτρικά άλατα. Το ανθρώπινο σώμα δεν μπορεί να τα επεξεργαστεί μόνο του.
Μπορούν όμως να τα επεξεργαστούν τα βακτήρια που ζουν στην επιφάνεια της γλώσσας. Αυτά μετατρέπουν τα νιτρικά σε νιτρώδη. Και από τα νιτρώδη ο οργανισμός παράγει μονοξείδιο του αζώτου, μια ουσία που χαλαρώνει τα αγγεία και συμμετέχει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
Αν λοιπόν χρησιμοποιείτε τακτικά ένα διάλυμα χλωρεξιδίνης, το οποίο εξουδετερώνει όλους τους μικροοργανισμούς , ακόμα και αυτούς που κάνουν αυτή τη σημαντική δουλειά, είναι εύλογο να παρατηρηθεί μια μικρή αύξηση της πίεσης. Αυτό ακριβώς διαπιστώθηκε στη μελέτη που ανέφερα στην αρχή: αύξηση 2 έως 3,5 χιλιοστών υδραργύρου [1].
Για να μην παρεξηγηθεί: πρόκειται για μικρές μελέτες, λίγων ημερών, και το εύρημα αφορά τη χλωρεξιδίνη, όχι κάθε στοματικό διάλυμα. Δεν έχει αποδειχθεί ότι τα στοματικά διαλύματα προκαλούν υπέρταση.

Η χλωρεξιδίνη είναι φάρμακο, όχι καθημερινή συνήθεια
Η χλωρεξιδίνη είναι εξαιρετική αντιμικροβιακή ουσία και τη χρησιμοποιούμε στην κλινική πράξη.
Είναι απαραίτητη όταν γίνεται ένα χειρουργείο στο στόμα, ή όταν υπάρχει οξεία φλεγμονή.
Δεν είναι όμως διάλυμα που χρησιμοποιούμε καθημερινά και επ’ αόριστον, ακριβώς επειδή μπορεί να διαταράξει την ισορροπία των μικροοργανισμών μέσα στο στόμα. Σε αυτό προστίθεται και ένα πρακτικό μειονέκτημα: η χρήση για τέσσερις εβδομάδες και πάνω προκαλεί χρωματισμό των δοντιών [3].
Αν χρειαστεί να χρησιμοποιήσετε ένα ισχυρό αντισηπτικό διάλυμα, θα σας το υποδείξει ο οδοντίατρός σας, με συγκεκριμένες οδηγίες και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Τι άλλο χαλάει την ισορροπία
Τα στοματικά διαλύματα δεν είναι ο μόνος λόγος που διαταράσει την ισορροπία ανάμεσα στους καλούς και στους επιβλαβείς μικροοργανισμούς. Υπάρχουν τέσσερις βασικοί παράγοντες.
Η συχνή κατανάλωση ζάχαρης. Εδώ η συχνότητα μετράει περισσότερο από την ποσότητα. Άλλο να φάτε ένα γλυκό κάποια στιγμή μέσα στην ημέρα, και άλλο να έχετε δίπλα σας έναν γλυκό καφέ από τον οποίο ρουφάτε μια γουλιά κάθε πέντε με δέκα λεπτά. Το δεύτερο απορρυθμίζει διαρκώς το pH μέσα στο στόμα, οδηγεί στην παραγωγή οξέων, και τα οξέα προκαλούν τερηδόνα.
Το κάπνισμα.
Η μικροβιακή πλάκα που παραμένει και συσσωρεύεται πάνω στα δόντια.
Η ξηροστομία. Μπορεί να είναι παθολογική, αλλά πολύ συχνά οφείλεται σε φάρμακα που χρησιμοποιούν πολλοί άνθρωποι, όπως τα αντιυπερτασικά και τα αντικαταθλιπτικά τα οποία επηρεάζουν τη ροή του σάλιου.
Από την ουλίτιδα στην περιοδοντίτιδα
Αν δεν βουρτσίζετε καλά τα δόντια σας, αυξάνονται πάνω στα ούλα οι παθογόνοι μικροοργανισμοί. Και αυτοί δημιουργούν φλεγμονή.
Τη φλεγμονή αυτή την ονομάζουμε ουλίτιδα, και στο στάδιο αυτό είναι πλήρως αναστρέψιμη. Αν συνεχιστεί, μπορεί να εξελιχθεί σε περιοδοντίτιδα: μια φλεγμονή ακόμα πιο ισχυρή, που οδηγεί στην καταστροφή του οστού γύρω από τα δόντια. Το οστό που χάνεται δεν επανέρχεται μόνο του.
Δεν πρόκειται για σπάνια κατάσταση. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σοβαρή περιοδοντική νόσο έχει περίπου ένας στους πέντε ενήλικες παγκοσμίως, δηλαδή πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι [4].
Όταν ματώνουν τα ούλα σας στο βούρτσισμα, δεν σημαίνει ότι έχετε «ευαίσθητα ούλα». Σημαίνει ότι υπάρχει φλεγμονή, η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Στόμα και υπόλοιπο σώμα: τι έχει αποδειχθεί και τι όχι
Όταν τα ούλα φλεγμαίνουν, βακτήρια και προϊόντα τους περνούν στην κυκλοφορία του αίματος, και ο οργανισμός ζει με μια χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Αυτοί είναι οι δύο μηχανισμοί με τους οποίους η περιοδοντίτιδα θα μπορούσε να επηρεάζει άλλα όργανα [6].
Το πόσο ισχυρά είναι τα στοιχεία διαφέρει όμως πολύ από πάθηση σε πάθηση.

Σακχαρώδης διαβήτης
Εδώ βρίσκεται η πρώτη και πιο καλά θεμελιωμένη σχέση.
Είναι αμφίδρομη: ο σακχαρώδης διαβήτης επιβαρύνει τα ούλα, αλλά και τα επιβαρυμένα ούλα με τη σειρά τους συμβάλλουν στην απορρύθμιση του διαβήτη.
Ανασκόπηση Cochrane του 2022, με 35 τυχαιοποιημένες δοκιμές και 3.249 συμμετέχοντες, έδειξε ότι η θεραπεία της περιοδοντίτιδας μειώνει τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη κατά 0,43 μονάδες στους 3 με 4 μήνες και κατά 0,30 στους 6 μήνες [5]. Οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν το όφελος κλινικά σημαντικό.
Αν έχετε διαβήτη, ο έλεγχος των ούλων ανήκει στη φροντίδα της πάθησής σας.
Καρδιά και αγγεία
Τον Δεκέμβριο του 2025 η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία δημοσίευσε επικαιροποιημένη επιστημονική θέση [6]. Τα βασικά της σημεία:
- Η περιοδοντική νόσος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού, κολπικής μαρμαρυγής και καρδιακής ανεπάρκειας.
- Η συσχέτιση φαίνεται να υπάρχει ανεξάρτητα από κοινούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα και ο διαβήτης.
- Δεν έχει αποδειχθεί σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
- Δεν υπάρχει άμεση απόδειξη ότι η περιοδοντική θεραπεία προλαβαίνει καρδιαγγειακά συμβάματα.
Κάθε θεραπεία, πάντως, που μειώνει τη χρόνια φλεγμονή φαίνεται να ωφελεί. Γι’ αυτό η θεραπεία και ο έλεγχος της περιοδοντικής νόσου ίσως συμβάλλουν στην πρόληψη και τον έλεγχο των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Το νεότερο στοιχείο προέρχεται από τυχαιοποιημένη δοκιμή στο Λονδίνο, που δημοσιεύθηκε το 2025. Σε 135 κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες με περιοδοντίτιδα, όσοι έλαβαν εντατική περιοδοντική θεραπεία είχαν, δύο χρόνια αργότερα, μικρότερη πάχυνση του τοιχώματος της καρωτίδας σε σύγκριση με όσους έκαναν απλό καθαρισμό [7].
Πρόκειται για ενδιάμεσο δείκτη από ένα μόνο κέντρο, όχι για εμφράγματα που αποφεύχθηκαν. Είναι όμως η πρώτη φορά που η θεραπεία των ούλων συνδέεται με μετρήσιμη αλλαγή στη δομή των αγγείων.
Νόσος Alzheimer
Το 2019 δημοσιεύθηκε ένα εντυπωσιακό εύρημα: σε εγκεφάλους ανθρώπων που είχαν πεθάνει με τη νόσο Alzheimer ανιχνεύθηκε το βακτήριο Porphyromonas gingivalis και οι τοξίνες του [8]. Μεταγενέστερη μετα-ανάλυση επιβεβαίωσε ότι το βακτήριο βρίσκεται συχνότερα σε εγκεφάλους ασθενών, χαρακτηρίζοντας όμως τα συνολικά κλινικά δεδομένα «μέτριας» ισχύος [9].
Το εύρημα έκανε τον γύρο του κόσμου. Η συνέχεια ακούστηκε λιγότερο. Αναπτύχθηκε φάρμακο που αναστέλλει αυτές τις τοξίνες και δοκιμάστηκε σε 643 ασθενείς. Η δοκιμή δεν πέτυχε τους κύριους στόχους της, και το πρόγραμμα διακόπηκε το 2022 [10].
Μιλάμε, επομένως, για συσχέτιση και όχι για αποδεδειγμένη αιτία. Κανείς σήμερα δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι η φροντίδα των ούλων προλαβαίνει την άνοια.
Εγκυμοσύνη
Τα ούλα συχνά επιβαρύνονται στην εγκυμοσύνη. Ανασκόπηση Cochrane 15 δοκιμών με 7.161 εγκύους δεν βρήκε σαφή μείωση των πρόωρων τοκετών με περιοδοντική θεραπεία. Βρήκε πιθανή μείωση των νεογνών με χαμηλό βάρος γέννησης, με χαμηλή βεβαιότητα [11].
Η φροντίδα των ούλων στην εγκυμοσύνη έχει αξία για την ίδια τη γυναίκα. Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως μέσο πρόληψης του πρόωρου τοκετού.
Πνευμονία στους ηλικιωμένους
Μικρόβια του στόματος μπορούν να καταλήξουν στους πνεύμονες με εισρόφηση. Σε ιαπωνική μελέτη με 524 ανθρώπους μέσης ηλικίας 88 ετών, όσοι κοιμόντουσαν φορώντας την οδοντοστοιχία τους είχαν περίπου 2,4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο πνευμονίας μέσα σε τρία χρόνια [12].
Καρκίνος παχέος εντέρου
Το στοματικό βακτήριο Fusobacterium nucleatum ανιχνεύεται σε αυξημένες ποσότητες σε όγκους του παχέος εντέρου [13]. Δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί καρκίνο στον άνθρωπο, και προς το παρόν το εύρημα δεν αλλάζει κάτι στην καθημερινή πρόληψη.
Τα εμφυτεύματα και οι οδοντοστοιχίες έχουν κι αυτά μικροβίωμα
Εμφυτεύματα. Το εμφύτευμα δεν παθαίνει τερηδόνα. Η επιφάνειά του όμως αποικίζεται από μικροβιακή πλάκα όπως και το δόντι. Αν η πλάκα παραμένει, οι ιστοί γύρω του φλεγμαίνουν. Στο αρχικό στάδιο η φλεγμονή περιορίζεται στα ούλα και είναι αναστρέψιμη. Αν προχωρήσει, χάνεται οστό γύρω από το εμφύτευμα: αυτή είναι η περιεμφυτευματίτιδα.
Σε συστηματική ανασκόπηση, η φλεγμονή των ούλων γύρω από εμφυτεύματα βρέθηκε κατά μέσο όρο στο 43% των ασθενών και η περιεμφυτευματίτιδα στο 22%, με μεγάλες διαφορές από μελέτη σε μελέτη [14]. Το εμφύτευμα χρειάζεται καθημερινό καθάρισμα και τακτική επανεξέταση για όσο υπάρχει στο στόμα.
Οδοντοστοιχίες. Η ακρυλική επιφάνεια συγκρατεί βιοϋμένιο από βακτήρια και μύκητες. Δύο κανόνες αρκούν:
- Η οδοντοστοιχία αφαιρείται το βράδυ.
- Καθαρίζεται μηχανικά κάθε μέρα, εκτός στόματος.
Τι κάνετε στην πράξη

Η ισορροπία των μικροοργανισμών στο στόμα επιτυγχάνεται με απλά, καθημερινά πράγματα.
Βουρτσίζετε δύο φορές την ημέρα, για δύο λεπτά. Και όχι μόνο τα δόντια: και τα ούλα. Σκοπός δεν είναι να «σκοτώσετε» τα μικρόβια, αλλά να αποδιοργανώσετε τα παθογόνα, ώστε να μην προλάβουν να δημιουργήσουν αποικίες.
Καθαρίζετε ανάμεσα στα δόντια κάθε μέρα, με μεσοδόντια βουρτσάκια όπου χωράνε, ή με νήμα όπου δεν υπάρχει χώρος [15].
Περιορίζετε τη ζάχαρη, και κυρίως τη συχνότητα με την οποία τη λαμβάνετε μέσα στην ημέρα [16].
Μην καπνίζετε και περιορίστε το αλκοόλ.
Μη χρησιμοποιείτε ισχυρά αντισηπτικά διαλύματα από μόνοι σας. Αν χρειαστούν, θα σας τα υποδείξει ο οδοντίατρός σας.
Αντιμετωπίστε την ξηροστομία. Αν το στόμα σας είναι μόνιμα στεγνό, αναφέρετέ το — συχνά ευθύνεται κάποιο φάρμακο και υπάρχουν λύσεις.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι κακά τα μικρόβια του στόματος;
Όχι. Τα περισσότερα είναι ωφέλιμα ή ουδέτερα και σας προστατεύουν, καταλαμβάνοντας τον χώρο που αλλιώς θα έπαιρναν τα παθογόνα. Το πρόβλημα δεν είναι η παρουσία μικροβίων, αλλά η διαταραχή της ισορροπίας τους.
Μπορώ να χρησιμοποιώ χλωρεξιδίνη κάθε μέρα;
Όχι ως μόνιμη συνήθεια. Η χλωρεξιδίνη είναι χρήσιμη μετά από χειρουργείο ή σε οξεία φλεγμονή, για περιορισμένο διάστημα και με οδηγία οδοντιάτρου. Η παρατεταμένη χρήση, πέρα από τη διαταραχή της μικροβιακής ισορροπίας, προκαλεί και χρωματισμό των δοντιών.
Το στοματικό διάλυμα ανεβάζει την πίεση;
Δεν έχει αποδειχθεί κάτι τέτοιο. Σε μικρές μελέτες λίγων ημερών, η χλωρεξιδίνη μείωσε την παραγωγή νιτρωδών στο στόμα και συνδέθηκε με αύξηση της πίεσης κατά 2 έως 3,5 χιλιοστά υδραργύρου. Δεν υπάρχουν δεδομένα για μακροχρόνια χρήση, ούτε το εύρημα αφορά κάθε στοματικό διάλυμα.
Τα ούλα μου ματώνουν μόνο όταν βουρτσίζω. Είναι σοβαρό;
Η αιμορραγία στο βούρτσισμα είναι σημάδι φλεγμονής, όχι ευαισθησίας. Στο αρχικό στάδιο, την ουλίτιδα, η κατάσταση είναι πλήρως αναστρέψιμη. Γι’ αυτό αξίζει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα.
Προκαλεί η περιοδοντίτιδα έμφραγμα;
Οι άνθρωποι με περιοδοντίτιδα έχουν στατιστικά αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, αλλά η σχέση αιτίας και αποτελέσματος δεν έχει αποδειχθεί. Η θεραπεία των ούλων έχει πάντως δείξει βελτίωση σε δείκτες υγείας των αγγείων.
Προλαβαίνει η καλή στοματική υγιεινή τη νόσο Alzheimer;
Δεν υπάρχει τέτοια απόδειξη. Βακτήρια της περιοδοντίτιδας έχουν βρεθεί σε εγκεφάλους ασθενών, αλλά το φάρμακο που τα στόχευε απέτυχε σε μεγάλη κλινική δοκιμή.
Χρειάζονται καθαρισμό τα εμφυτεύματα;
Ναι, καθημερινά, όπως τα δόντια. Η πλάκα γύρω από το εμφύτευμα μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και απώλεια οστού.
Μπορώ να κοιμάμαι με την οδοντοστοιχία;
Η σύσταση είναι να την αφαιρείτε το βράδυ και να την καθαρίζετε καθημερινά, εκτός στόματος.
Πρέπει να κόψω εντελώς τη ζάχαρη;
Το ζητούμενο είναι κυρίως η συχνότητα. Ένα γλυκό μία φορά την ημέρα επιβαρύνει λιγότερο από το συνεχές τσιμπολόγημα ή το ρόφημα με ζάχαρη που πίνετε σιγά σιγά επί ώρες.
Αξίζουν τα προβιοτικά για το στόμα;
Τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Δεν αντικαθιστούν το βούρτσισμα και το καθάρισμα ανάμεσα στα δόντια.
Πότε να απευθυνθείτε σε οδοντίατρο
Μην αφήσετε να περάσει ο καιρός αν παρατηρήσετε:
- αιμορραγία των ούλων στο βούρτσισμα ή στο νήμα
- κακοσμία που δεν υποχωρεί με τον καθαρισμό
- ούλα που υποχωρούν και δόντια που φαίνονται πιο μακριά
- δόντι ή εμφύτευμα που κινείται
- κοκκίνισμα ή πρήξιμο γύρω από εμφύτευμα
- επίμονη ξηρότητα στο στόμα
Επιστημονικές πηγές
- Kapil V, et al. Physiological role for nitrate-reducing oral bacteria in blood pressure control. Free Radic Biol Med. 2013;55:93–100. doi:10.1016/j.freeradbiomed.2012.11.013
- Human Oral Microbiome Database (HOMD), ADA Forsyth Institute — homd.org
- James P, et al. Chlorhexidine mouthrinse as an adjunctive treatment for gingival health. Cochrane Database Syst Rev. 2017;3:CD008676. doi:10.1002/14651858.CD008676.pub2
- World Health Organization. Global oral health status report. Geneva: WHO; 2022.
- Simpson TC, et al. Treatment of periodontitis for glycaemic control in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2022;4:CD004714. doi:10.1002/14651858.CD004714.pub4
- Tran AH, et al. Periodontal Disease and Atherosclerotic Cardiovascular Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2025. doi:10.1161/CIR.0000000000001390
- Orlandi M, et al. Periodontitis treatment and progression of carotid intima-media thickness: a randomized trial. Eur Heart J. 2025. doi:10.1093/eurheartj/ehaf555
- Dominy SS, et al. Porphyromonas gingivalis in Alzheimer’s disease brains. Sci Adv. 2019;5(1):eaau3333. doi:10.1126/sciadv.aau3333
- Liu S, Dashper SG, Zhao R. Association between oral bacteria and Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis. J Alzheimers Dis. 2023;91(1):129–150. doi:10.3233/JAD-220627
- GAIN Trial (atuzaginstat), ClinicalTrials.gov NCT03823404 — αποτελέσματα Οκτωβρίου 2021
- Iheozor-Ejiofor Z, et al. Treating periodontal disease for preventing adverse birth outcomes in pregnant women. Cochrane Database Syst Rev. 2017;6:CD005297. doi:10.1002/14651858.CD005297.pub3
- Iinuma T, et al. Denture wearing during sleep doubles the risk of pneumonia in the very elderly. J Dent Res. 2015;94(3 Suppl):28S–36S. doi:10.1177/0022034514552493
- Castellarin M, et al. Fusobacterium nucleatum infection is prevalent in human colorectal carcinoma. Genome Res. 2012;22(2):299–306. doi:10.1101/gr.126516.111
- Derks J, Tomasi C. Peri-implant health and disease. A systematic review of current epidemiology. J Clin Periodontol. 2015;42(Suppl 16):S158–S171. doi:10.1111/jcpe.12334
- Worthington HV, et al. Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing. Cochrane Database Syst Rev. 2019;4:CD012018.
- World Health Organization. Guideline: sugars intake for adults and children. Geneva: WHO; 2015.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση.
